મેહુલ મંગુબહેન

રમલી ગાંડી,ઝાડુ અને...

કાચી નીંદરે જાગી રમલીએ ડાબા હાથમાં ઝાડુ લીધું,

આંખ ચોળતો ઉગ્યો સુરજ ને કુકડાએ ડોકું ઊંચું કીધું,

ખાટલા હેઠથી નાસી કુતરાએ ઝટ ખોલી નાખી શેરી,

કર્યો કોગળો સૂરજનો, મનમાં ભાંડીને ગાળ પેલ્લી.

એક ખાટલો, બે પોલકા ને વેઢે ગણાય એટલા જ ઠામ,

ગામમાં રમલીનો વાસ ખરો પણ એ ગણાય નહિ ગામ.

એનું ઝાડું એટલે કાથીજડિત બે ચાર ખખડતી સળીઓ,

રમલીના ધીમા શ્વાસ જેમ એ ય ગણે આખરની ઘડીઓ

આમ તો ઝાડું સાધન અમથું પણ એવું રમલી ના માને,

એને કરે દીવો, લે બલાઓ ને બાંધે રાખડી બળેવ ટાણે.

લેણદેણ બેઉની એવી કે એક સાંધવામાં એકોતેર તૂટે,

વસ્તુ માણસ એમ નોખા પાડો તો કશુય ના કોઈમાં ખૂટે.

ડીલ પર ઢસરડા, મનમાં મૂંઝારા ને બેઉના મોઢે ડાચો,

રમલી ને ઝાડું રમવા ચાલ્યા ફરી જાતનો આંધળોપાટો.

ગામ આખુંય વાળે રમલી ને પંડ્છાયો પોતાનો એ ટાળે,

એમ છાતીએ ચાંપી રાખે ઝાડું જાણે માં બાળકને પંપાળે.

ગામ વાળતા વાળતા આવ્યું ફરીથી એ જ ફળિયું પાછુ,

આજ જોઈ ધૂળમાં લાલ ઇટાળો આંખે કાળું મોતી બાઝ્યું.

એક ઘડીક માટે રમલી અને ઝાડું ગ્યા ભૂતકાળમાં સરી

ત્યાં તો ઝટ વાળ માદરચોદ એવી ગાળ ક્યાંકથી પડી.

રમલીની પહેલા ઝાડું જાગ્યું, એની આંગળીઓ હલાવી,

તરત માર્યો રમલીએ લસરકો બાઝેલા ડૂમાને દબાવી.

ઝટકો ભારે પડ્યો ડૂમાનો, ઝાડું ત્યાં જ થઇ ગયું માટી,

ગામ વચાળે આજ કૂટે રમલી ભીખલાના નામે છાતી.

આ ઝાડું હતું ભઈ ભીખલાની છેલ્લી બચેલી એક નિશાની,

કેમ કરાશે બળેવ હવે ? ક્યાંથી વીર પસલી ભરવાની ?

જ્યાં એક દી' ભીખલાનું ધડ પડ્યુંતું આજે ત્યા જ ઝાડું મર્યું

જેવું સહુને ફળે છે એવું જીવતર રમલીને કદીય નવ ફળ્યું.

રમલી રોવે આજ ભઈ ભીખલાને નઈ એ ઝાડુનો આઘાત,

એકદા તલવાર ધારે ટકરાઇ 'તી ભીખલાની નીચી જાત.

કહે છે કે એનું ધડ મળ્યુંતું ખાલી ક્યાંય મળ્યું નોતું શિર,

નેનકી રમલી જુવે નઈ એટલે કોકે એને ઓઢાડ્યુંતું ચિર,

થઇ ગઈ પુતળું રમલી ત્યાં, ઝાડુની સળીઓ લીધી ખોળે,

ન્યાયના નામ પર રમલી ફક્ત ભઈ ભીખલાનું માથું ખોળે.

કેટલા ધડ, માથા કેટલા ? એવો અહીં કોણે રાખ્યો હિસાબ ?

ગામ સમજ્યું કે થઇ ગાંડી રમલી કાં લાગ્યો એને શાપ.

રમલી ગાંડી રમલી ગાંડી કહી પાછળ પડ્યું આખું ગામ

રમલી બોલે ફક્ત ત્રણ અક્ષર: ઝાડું, જાત ને ભઈનું નામ.

(૨ / ૧૨ / ૨૦૧૧ )

જોને 

જો અંધારું અકળ, જોને,

અજવાળાનું છળ, જોને.

ચડે નિસાસા કલાડીએ,

ચૂલે આંસુ ભડભડ, જોને.

હથિયાર પછી જો હાથનું,

છે આંખ કેટલી કટ્ટર, જોને.

આમ નીચી મુંડી શું કરે તું ?

લટકે લાશ અદ્ધર, જોને.

સફફઈ વિકાસની ઠોકવા,

ખંડાઈ કોની પત્તર, જોને.

ટેરવા સ્તબ્ધ થયા ટકોરે,

જા તેઈડમાંથી અંદર, જોને.

જોયા ઘડીભર સુખ જગના,

આ એનું દર્દ નિરંતર, જોને.

(૩૧ / ૧૨ / ૨૦૧૧)

હજીયે

એમ નવી કવિતા લખાય છે,

જેમ મજૂરનો દા'ડો ભરાય છે.

વસ્ત્ર હોય છે મૂળે નજર મહી,

લૂગડાથી કશું ક્યાં ઢંકાય છે.

એક પણ માણસ આ શહેરમાં,

જીવતો નથી, સંડોવાય છે.

અમીરોના સંગ્રહિત પરસેવે,

જો,લોહી ગરીબનું ગંધાય છે.

હજી પીવાતા આંખના પાણી,

હજુ માયાની વાવ ગળાય છે.

(૯/ ૧૨/ ૨૦૧૧)

બોલી શકો તો બોલો 

ગળે ગોંધી રાખેલી ગાળ બોલી શકો તો બોલો

બંધ કરીને પાડવું લાળ, બોલી શકો તો બોલો.

ભદ્ર્જનોની ભરીસભામાં સહેજ ઉંચે સાદે કદીક,

ચામડું, સાવરણો કે સાળ, બોલી શકો તો બોલો.

માણસ જેવો માણસ શે ફૂટતો હશે બોમ્બ બની !

કોને માથે ગણવું આળ ? બોલી શકો તો બોલો.

સુખ દુખની મોકાણમાં મર્મ માર્યો ગ્યો મસ્તીનો,

એમની કેટલી કરી પંપાળ, બોલી શકો તો બોલો.

છું હું કમાન, હું જ પણછ અને હું જ નિશાને ઉભો,

આ કોણ ચડાવે છે બાણ ? બોલી શકો તો બોલો.

( ૧૬ / ૮ / ૨૦૦૯)

અટક (સુધારા સહીત)  

કોઈ અટક પૂછે તો કેવું લાગે કઉ ?

બળતે બપ્પોર જાણે ચપ્પલ વગર ચાલ્યા હોવ પાંચ-પચી ગઉ.

મીઠું મલકીને અમથી બીડી ફૂંકી હો એમ હળવેકથી કરે અટકચાળો,

પછી ભડકે બળે ભીતર એવું કશુક કે હું મેળવી શકું ના ફરી તાળો,

છું કાચો ગણિતમાં પહેલેથી હું, આ દાખલો એને કેમ ગણી દઉં ?

કોઈ અટક પૂછે તો કેવું લાગે કઉ ?

જેના ધુમાડે જાય સુરજ આખો ઢંકાઈ એવો અંતરમાં લાગ્યો હો દવ

કોઈ કોઈ તો વળી તરત ઉમેરે કે આપણે એવું કંઈ રાખતા નથી ભઈ ,

પણ થોથવાતી જીભને એ ના સમજાય કે તો શેની માંડી છે આ પૈડ ?

કચ્ચીને દાઝ મને એવી ચડે કે જાત એની અબઘડી ખંખેરી લઉં.

કોઈ અટક પૂછે તો કેવું લાગે કઉ ?

જાણે સ્થગિત થઇ ગઈ હો પૃથ્વી ને માથે ખાબક્યા હો ગ્રહ નવેનવ.

ગામને શેરમાં, મેળે કે મોલમાં નાતજાત પૂછવાનો ચાલે એવો ક્રમ,

થાક્યા બેઉ માત્મા ને ભીમજી થાક્યો તોય આપણો ભાંગ્યો ના ભ્રમ

એને આટલું જો કહીએ ને તો સુધરી જાય ગમાણના ડોબાંયે સહુ,

કોઈ અટક પૂછે તો કેવું લાગે કઉ ?

(૧૭ ઓક્ટોબર 2011)

સુન્ન

 

દરિયો , પવન ને રેત બધુય સુન્ન.
યાદ , આંસુ ને હેત બધુય સુન્ન.

પંખે લટકે લાશ ફરતે કુંડાળું ,
ગાડું , હળ ને ખેત બધુય સુન્ન.

ચીતર્યો સુરજ પાટી પર એમાં ,
વાહ ,વરણ ને વેઠ બધુય સુન્ન.

થયો કાંકરીચાળો ફરી નગરમાં,
ધરમ, કરમ ને ટેક બધુય સુન્ન.

 (૧૩ મે ૨૦૧૦)

મેહુલ મકવાણા 

જન્મ નારોલમાં. અભ્યાસ ભૂગોળમાં બીએ અને પત્રકારત્વ. છેલ્લા 12 વર્ષથી અનેક સામાજિક સંસ્થાઓ તથા સંગઠનો સાથે જોડાણ. વિકાસ અને અધિકારલક્ષી મીડિયામાં કામગીરી. ફિલ્મ મેકિંગ, માધ્યમોની તાલીમ, સામુદાયિક રેડીઓ , નાટ્ય લેખન-નિર્દેશનમાં ખેડાણ. હાલમાં જાણીતા ગુજરાતી અખબારમાં સીનીયર સબ એડિટર તરીકે કાર્યરત. 

હાલનું સરનામું : 

58 / બાજીગર સોસાયટી , વૃંદાવનની બાજુમાં, રેલ્વે ક્રોસિંગ પાસે, રામદેવનગર રોડ , વેજલપુર- અમદાવાદ 

ફોન : 94276 32132 અને 8401293496

બ્લોગ:http://www.facebook.com/l/8AQHdJxnCAQGBqEhp4o1rJwsK0HJgWfua7sb7klidgE8_-A/communitication.blogspot.in/

ઈમેલ : makmehul@gmail.com

સુવર્ણમૃગ: નીરવ પટેલ

દેશવિદેશના સોદાગરો તેડાવું છું દર વર્ષે.

ગોચર,ગામ,ડુંગર,સાગર-

જે માગે તે આપું છું ,

આપું છું સુવર્ણ સાટે.

આ નદી કાંઠે ઊભેલા કળશ,

આ મંદિરનાં શિખર,

પેલો પતંગ,

આ કૂતરો,

પેલું સસલું,

આ ડોસાનાં ચશ્માં ,

પોતડીસામે પારની ઝૂંપડપટ્ટી ,

પેલું સંડાસ સાફ કરતી સીતાનો સાવરણો,

પેલા ભિખારીનું ભિક્ષાપાત્ર ,

આ બેકાર મિલમજૂરની સીટ વગરની સાયકલ ,

આ શિક્ષિત બેરોજગાર ગ્રેજ્યુએટનું સર્ટીફીકેટ,

સૌ સોનાનાં છે ,

સો ટચ સોનાનાં.

છે બધું સ્વર્ણિમ સ્વર્ણિમ

તું નાહકની શંકા સેવે છેઆ સુવર્ણમૃગની.

આ હરણ કોઈ અપહરણના ઈરાદે નથી ચાલતું.

ને હું કોઈ માયાવી નથીકે નથી કોઈ રાક્ષસરાજ.

તારી કાંચળી જ નહીં

મારે તો તને આખેઆખી કંચનવરણી કરી દેવી છે

શાંઘાઈ કે દુબઈ જેવી દિવ્યાંગના.

તું લક્ષ્મણના કુંડાળામાં ક્યાં લગી કથીર થઈને બેસી રહીશ?

મારે તો તને ગ્લોબલ ગોડેસ

સ્વાતંત્ર્યસુંદરીથી પણ સુંદર બનાવવી છે

આ તારી સ્વર્ણિમ વર્ષગાંઠે.

હું તો તારો પાગલ પ્રેમી છું, પ્રિયે ગુર્જરી!

હું તો તારો પાગલ પ્રેમી છું, પ્રિયે ગુર્જરી!

જન્મ ર ડીસેમ્બર ૧૯૫૦. અગ્રણી દલિત સાહિત્યકાર, મુખ્યત્વે કવિ પર ઉપરાંત બળકટ આત્મકથન-સ્મરણ લેખક.અંગ્રેજી સાહિત્યમાં પી.એચ.ડી.’સ્વમાન’ના તંત્રી. ગુજરાતી દલિત સાહિત્યનો દલપત ચૌહાણ અને પ્રવીણ ગઢવી સાથે ‘કાળો સૂરજ’ દલિત કવિતાના ઋતુપત્ર આરંભ.’બહિષ્કૃત ફૂલો’ કવિતાસંગ્રહ(૨૦૦૬).  બે અંગ્રેજી સંગ્રહો 'Burning from both the ends' (1980, in English), and 'What did I do to be black and blue' (1987 in English). બેંક ઓફિસર પદેથી સેવાનિવૃત્ત.ફોન:  079-26821938, Cell: 09909264914.
e-mail: neerav50@yahoo.co.in

આ બ્લોગ પર મૂકેલી કવિતાઓ સાંભળવી છે?

http://gujaratidalitpoetryaudios.blog.com બ્લોગ પર 


આ કવિતાઓ સાંભળો , મોટેભાગે કવિમુખેથી જ!

અભિનંદન ,ડો.મોહનભાઈ !

 

સાહિત્ય અકાદમીનો  ગુજરાતી ભાષા માટેનો વર્ષ ૨૦૧૧નો એવોર્ડ ગઈ કાલે ‘અંચળો'  વાર્તાસંગ્રહ માટે ડો.મોહન પરમારને મળે છે એવી જાહેરાત થઈ છે.
મોહન પરમાર ગુજરાતીના અગ્રણી લેખક છે. જન્મ ૧૫ માર્ચ,૧૯૪૮ , ભાસરિયા, જી.મહેસાણા, દલિત પરિવારમાં. ગુજરાતી વિષય સાથે પી.એચ.ડી.

• વાર્તાસંગ્રહ – કોલાહલ, નકલંક, કુમ્ભી, પોઠ
• નવલકથા – ભેખડ, વિક્રીયા, કાળગ્રસ્ત, પ્રાપ્તિ, નેળિયું, પ્રિયતમા, અષ્ટફળ, દયા પશાની વાડી, લુપ્તવેધ
• નાટક – બહિષ્કાર
• વિવેચન- સંવિત્તિ. અણસાર
• સંપાદન – ગુજરાતી દલિત વાર્તા

ગુજરાતી સાહિત્ય ક્ષેત્રે અનેક અગત્યના પારિતોષિકો પ્રાપ્ત થયાં છે. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની પત્રિકા ‘પરબ’નાં સહતંત્રી .અગાઉ ‘હયાતી’ના તંત્રી (હરીશ મંગલમ સાથે).

હમણાં  ગુજરાતી દલિત સાહિત્ય પ્રતિષ્ઠાનના પ્રમુખ.

સંપર્ક: એ/૨૨૫, પરિમલ સોસાયટી, કીર્તિધામ તીર્થની પાછળ, ચાંદખેડા, અમદાવાદ- 382 424

મોબાઈલ:૯૬૬૨૯૮૬૫૮૫

મોહન પરમાર ગુજરાતીના અગ્રણી લેખક છે. જન્મ ૧૫ માર્ચ,૧૯૪૮ , ભાસરિયા, જી.મહેસાણા, દલિત પરિવારમાં.ગુજરાતી વિષય સાથે પી.એચ.ડી.

• વાર્તાસંગ્રહ – કોલાહલ, નકલંક, કુમ્ભી, પોઠ
• નવલકથા – ભેખડ, વિક્રીયા, કાળગ્રસ્ત, પ્રાપ્તિ, નેળિયું, પ્રિયતમા, અષ્ટફળ, દયા પશાની વાડી, લુપ્તવેધ
• નાટક – બહિષ્કાર
• વિવેચન- સંવિત્તિ. અણસાર
• સંપાદન – ગુજરાતી દલિત વાર્તા

ગુજરાતી સાહિત્ય ક્ષેત્રે અનેક અગત્યના પારિતોષિકો પ્રાપ્ત થયાં છે. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદની પત્રિકા ‘પરબ’નાં સહતંત્રી .અગાઉ ‘હયાતી’ના તંત્રી (હરિશ મંગલમ સાથે).

હમણા ગુજરાતી દલિત સાહિત્ય પ્રતિષ્ઠાનના પ્રમુખ.

સંપર્ક: એ/૨૨૫, પરિમલ સોસાયટી, કીર્તિધામ તીર્થની પાછળ, ચાંદખેડા, અમદાવાદ- 382 424

મોબાઈલ: ૯૬૬૨૯૮૬૫૮૫